Wat is het Wand Sierbord Getiteld de Kaartspelers

Sierbord De Kaartspelers is een decoratief keramisch sierbord waarop kaartspelende figuren in een herberg staan afgebeeld. Dit soort sierborden leende hun beeldtaal van de 17e-eeuwse Vlaamse genreschilderkunst die op deze manier gelieerd werd aan gokken.

Keramische wandborden van Boch La Louvière met dit soort herbergscènes of taverne taferelen behoren tot de categorie verzamelwaardige Belgisch aardewerk.

Thema Boch Frères Borden uit de Jaren ’20

Het thema van deze sierborden zijn kaartspelende mannen rond een biervat, met de pijp in de mond en een vrouw die toekijkt. Dit is een klassiek Vlaamse taveerne/genrescène, heel erg in de Barokstijl van Teniers, Brouwer en Rubens stijl waar Boch duidelijk de inspiratie vandaan haalde voor deze serie.

Boch Fabriek Leuven

Datering op vergelijkbare stukken in deze stijl clustert rond de jaren twintig en dertig. De Boch fabriek kent een lagere historie dan dat:

De oorsprong ligt in 1748, toen François Boch in Audun-le-Tiche (destijds in Lotharingen, Frankrijk) het roer van zijn familiebedrijf omgooide: van gietijzerproductie naar keramiek. De naam “Boch” was in de keramiekwereld dus al bijna een eeuw gevestigd voordat de Belgische fabriek werd opgericht.
1841: Uit vrees dat de nieuwe economische banden van Luxemburg met Pruisen (na het Belgisch-Nederlandse vredesverdrag) de toegang tot de Belgische markt zouden afsluiten, kocht de familie Boch een bestaande maar noodlijdende aardewerkfabriek (“Kéramis”, opgericht in 1838) in Saint-Vaast, nabij La Louvière. De keuze voor deze locatie viel op de aanwezigheid van grondstoffen, nabijgelegen kolenmijnen en goede verbindingen via kanalen en spoorwegen.
1844: De productie werd hervat onder de naam Boch Frères Kéramis, een gezamenlijke onderneming van Eugène Boch, zijn jongere broer Victor Boch en zijn schoonzoon Jean-Baptiste Nothomb. Victor Boch nam de dagelijkse leiding van de nieuwe fabriek op zich. Het bedrijf groeide snel – van 250 werknemers in 1893 naar 1.000 in 1900 en 1.350 in 1936 – en groeide op zijn hoogtepunt uit tot waarschijnlijk de grootste keramiekfabrikant van België.
De fabriek hanteerde een paternalistische aanpak, geheel volgens het klassieke negentiende-eeuwse industriële model: er werden arbeiderswoningen, een vakschool, een huishoudschool, een eigen koor en een fanfare opgericht, evenals een gilde (de Broederschap van Sint-Antonius van Padua, de patroonheilige van de faiencewerkers). Deze fabrieksstad vormde letterlijk de aanleiding voor het ontstaan van de zelfstandige gemeente La Louvière in 1869; de naam verwijst naar de wolf (louve), het symbool van het bedrijf.

Reorganisatie tot Boch Frères S.A

1948: reorganisatie tot Boch Frères S.A. Na een sterke groeiperiode tussen 1955 en 1965 kwam een kostbare nieuwe fabriek (goedgekeurd in 1970, pas voltooid in 1972) te laat in bedrijf om nog te kunnen profiteren van de bloeiende markt van de jaren zestig. Het bedrijf raakte in de loop van de jaren zeventig in verval en werd in 1985 geliquideerd, waarbij de bedrijfsactiviteiten werden afgesplitst in wat later Royal Boch zou worden. Royal Boch ging op zijn beurt in 2011 failliet.
Op de oorspronkelijke fabriekslocatie is nu het keramiekmuseum Keramis gevestigd (geopend in 2015); meteen ook de beste bron voor meer specifieke informatie over de toeschrijving van het ontwerp of de datering van het bord “De Kaartspelers”.

Artistieke Link van Boch met Vincent van Gogh

Anna Boch Zij was de oudste dochter van Victor Boch, een van de oprichters en directeuren van deze beroemde faiencefabriek. Dankzij deze welgestelde achtergrond had zij de financiële vrijheid om zich volledig op kunst te richten.

Ze kocht in 1890 op een tentoonstelling van Les XX het meesterwerk “De rode wijngaard” (La vigne rouge) van Vincent van Gogh voor de som van 400 Belgische frank. En zou daarmee historisch gezien de enige persoon die tijdens het leven van Vincent van Gogh een schilderij van hem kocht.

Haar broer, Eugène Boch, was eveneens kunstschilder en een goede vriend van Van Gogh. Ze stond er bekend om dat ze de kunstenaars bij het ontwerpproces van hun producten betrok.

Voorbeelden daarvan zijn beeldhouwer Charles Van der Stappen, schilder Théo van Rysselberghe en Schilder Keramist Alfred-Willy Finch.

De Boch fabriek was dus niet louter een industriële aardewerkfabriek die kitsch produceerde. Er was een aantoonbare wisselwerking tussen beeldende kunst en hun decoratieve producten.

Afbeelding Kaartspel in Europa

In de Europa was het kaartspel herhaaldelijk onderwerp voor “kunst met moraal”. In de barok was een kaartspel vaak een een manier om bedrog of ondeugd te dramatiseren.

De taverne-setting van dit “kaartspelers” bord was vrijwel zeker een knipoog naar het ‘low-life’-genrescène, herkenbaar als soms licht satirisch over drinken, gokken en zelfs luiheid onder de arbeidersklasse. Niet vernietigend, maar ook niet persé feestelijk.

In China was de prentkunst met kaartspel afbeeldingen ongeveer wel het tegenovergestelde.

Het Kaartspel in De Chinese Kunst

De Chinese decoratieve kunst liet dat Europese moralisme vaak volledig achterwege. Chinese Speelkaarten waren daar simpelweg een symbool van welvaart en vrije tijd. Het kaartspel stond hier symbool voor een comfortabele, gecultiveerde vrijetijdsbesteding. Niet voor ondeugd of gokrisico’s.

De oudste kunstafbeeldingen tonen elegante vrouwen die een kaartspel met geldsymbolen spelen. De scenes zijn een ontspannen huiselijke sfeer die een ideaalbeeld weerspiegelt. Een ideaalbeeld dat in de realiteit toch vaker anders was.

Dergelijke kaartspel prenten werden verkocht als Nieuwjaarsdecoratie en waren bedoeld om geluk, voorspoed en huiselijk geluk in huis te halen.

Het zijn daarom vaak ook Chinese kunstenaars die in het buitenland hebben verbleven, die de meer Europese diepgaande moraal in beeld brachten met het kaartspel, de Modernisten. Zoals bijvoorbeeld Women Playing Poker.

Zijn Boch Sierborden Collectors Items in China

Er zullen vast wel Chinese verzamelaars zijn die dit soort porselein – een soort van Delfts blauw – sparen. Maar doorgaans is de Chinese aardewerk Jingtailan veel populairder.